Uploader: Jenson
Country: Czech Republic
Uploaded: Oct 12, 2018
Price: Free
Rating: Based on 1 user ratings

Please, verify you are not robot to load rest of pages

download talmud po polsku pdf

© Wydawnictwo WAM, 2009
Redakcja naukowa
Prof. dr hab. Krzysztof Pilarczyk
Projekt okładki i stron tytułowych
Anna Kaszuba-Dębska
Na okładce wykorzystano stronę Talmudu,
traktat Chagiga, wyd. Soncino Press
ISBN 978-83-7505-357-9
WYDAWNICTWO WAM
ul. Kopernika 26 • 31-501 Kraków
tel. 012 62 93 200 • faks 012 42 95 003
e-mail: [email protected]
DZIAŁ HANDLOWY
tel. 012 62 93 254-256 • faks 012 43 03 210
e-mail: [email protected]
Zapraszamy do naszej
KSIĘGARNI INTERNETOWEJ
http://WydawnictwoWAM.pl
tel. 012 62 93 260 • faks 012 62 93 261
wydawnictwowam.pl
SPIS TREŚCI
Zanim z czterema wejdziemy do Pardes...
Wprowadzenie do Talmudu (Krzysztof Pilarczyk) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
Przedmowa (Gwido Zlatkes) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
Tekst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
Mędrcy wymienieni w Traktacie Chagiga . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193
Słownik terminów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202
Tablica chronologiczna wydarzeń dotyczących Talmudu . . . . . . . . . . 212
Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219
ZANIM Z CZTEREMA WEJDZIEMY DO PARDES...
Wprowadzenie do Talmudu
Arba niknesu bepardes: „Czterej weszli do ogrodu mianowicie Ben
Azzai, Ben Zoma, Odmieniec i Rabbi Akiwa. Rabbi Akiwa powiedział im, kiedy zbliżycie się do głazów z czystego marmuru, nie mówcie: woda, woda, bo powiedziane jest: Ten który mówi kłamstwo nie
ostoi się w oczach moich (Ps 101, 7). Ben Azzai spojrzał i umarł.
O nim Pisma mówią: Drogocenna w oczach Pana jest śmierć jego
świętych (Ps 116, 15). Ben Zoma popatrzył i stracił zmysły. O nim
Pisma mówią: Znalazłeś miód? Jedz tyle ile ci trzeba, żebyś się nie
przejadł i nie zwymiotował (Prz 25, 16). Odmieniec podeptał kiełki.
Akiwa wyszedł bezpiecznie”. (Bawli Chagiga 14b)
Traktat Chagiga to mała część wielkiego dzieła rabinów – Talmudu,
którego powstanie należy łączyć z procesem rabinizacji judaizmu, tj.
przemian, które się rozpoczęły w drugiej połowie I wieku n.e., zwłaszcza po zburzeniu przez Rzymian Jerozolimy i wraz z nią świątyni jerozolimskiej. Doprowadziły one do reorganizacji życia religijnego
Żydów i powstania ideologii, która pozwoliła je odrodzić.
Judaizm okresu tzw. drugiej świątyni (515 p.n.e. – 70 n.e.) opierał się
na dwóch filarach – świątyni jerozolimskiej, w której składano ofiary
Bogu Jahwe, i Torze, która w swej meganarracji wyjaśniała świat i uzasadniała powinności wynikające z pretendowania do bycia Żydem.
Żydzi z Erec Israel i diaspory tworzyli wspólnotę kultową, jednak
6
KRZYSZTOF PIL ARCZYK
ci, którzy mieszkali daleko od Jerozolimy, faktycznie nie mogli brać
udziału w kulcie. Zatem gdyby uczestnictwo w nim miało stanowić
o tożsamości Żyda, poczucie jej wcześniej czy później słabłoby lub
nawet zatracało się. Rozproszony na obszarze niemal całego świata
antycznego Izrael musiał znaleźć jakiś element w swym dziedzictwie,
oprócz świątyni, wokół którego mógłby się skupić, jeśli miał przetrwać. I znalazł go w Prawie – Torze.
Okres wygnania babilońskiego znamionowała troska o rozbudzanie nowego typu religijności. Trafnie opisał zaszłe wówczas w tym
zakresie przemiany J. Bright, mimo że jego rekonstrukcja historii
starożytnego Izraela daleka jest od najnowszych ujęć. W nowym rozumieniu Prawa przymierza upatrywał on najważniejszą cechę charakterystyczną powstałej wówczas wspólnoty Żydów, odróżniającą
ją od przedwygnaniowego Izraela. Skupienie na nim uwagi nie było
czymś nowym. Już od czasu związku plemiennego regulowało ono
zbiorowe życie Izraela. Nawet monarchia tego nie zmieniła, ponieważ
Prawo izraelskie nigdy właściwie nie było prawem państwowym, lecz
sakralnym i przynajmniej w teorii ponadpaństwowym. Również król
Jozjasz (VII w. p.n.e.), wprowadzając Prawo deuteronomiczne jako
narodową konstytucję, nie ogłosił nowego prawa państwowego, lecz
zobowiązał państwo do przestrzegania Prawa przymierza. Natomiast
na wygnaniu babilońskim wzrosło zainteresowanie tym wcześniejszym rysem religii Izraela. Dostrzeżono w nim wartość integrującą
wspólnotę Żydów. Nakazywano także rygorystyczne przestrzeganie
go, aby nie powtórzyła się podobna katastrofa do tej, w konsekwencji której stracili państwo i centralne miejsce kultu oraz znaleźli się
w Babilonii, ponieważ wierność Prawu stanowiła gwarancję bezpieczeństwa i opieki Boga Jahwe nad resztą wybranego ludu. Respektując je, Judejczycy mogli odróżniać się od innych mieszkańców Babilonii, ponieważ nakazywało ono święcenie szabatu, dokonywanie obrzezania i zachowywanie czystości rytualnej, słowem praktyki tylko
im właściwe. Przez nie zachowywali oni własną tożsamość religijną
W P R O WA D Z E N I E D O T A L M U D U
7
i etniczną. Wprawdzie po powrocie do ojczyzny przywrócony został
w odbudowanej świątyni jerozolimskiej kult ofiarny, który stanowił
– obok Prawa – drugi filar rodzącego się judaizmu, ale prorocy tego
okresu oraz Nehemiasz, namiestnik perski, widzieli w zachowywaniu Prawa cechy wyróżniające oczyszczonego Izraela, tym bardziej,
że identyfikacja ze wspólnotą przez uczestnictwo w kulcie była dla
dużej część Żydów mieszkających poza Erec Israel niemożliwa,
z powodu dużego oddalenia od świątyni jerozolimskiej. Nowy Izrael
– jak zauważa J. Bright – potrzebował czegoś, co by go scalało i zapewniało mu tożsamość, a to właśnie dał mu kapłan i pisarz Ezdrasz
(prawdopodobnie V w. p.n.e.), przynosząc z Babilonu księgi Prawa,
które, mocą autorytetu dworu perskiego, narzucił wspólnocie w formie uroczystego przymierza. Oznaczało to punkt zwrotny o wielkiej
doniosłości. Ukształtowała się nowa i dobrze określona wspólnota,
złożona z ludzi, którzy wzięli na siebie zobowiązania, jakie nakładało
ogłoszone przez Ezdrasza Prawo. To z kolei oznaczało zmienioną zasadniczo definicję terminu „Izrael”, który odtąd nie określał już jednostki narodowej ani nie pokrywał się z potomkami plemion izraelskich lub mieszkańcami dawnego terytorium narodowego ani nawet
ze wspólnotą tych, którzy w pewien sposób uznawali Jahwe za Boga i
oddawali mu cześć. Odtąd przez termin „Izrael” będzie się rozumiało
(tak w doktrynie autora Księgi Kronik) resztę Judy, która skupiła się
wokół Prawa. Za Izraelitę (tj. Żyda) uznawano tego, kto przyjmował
na siebie ciężar Prawa (Tory).
Skupienie uwagi na Torze w sytuacji, gdy przestało istnieć państwo i naród izraelski oznaczało wyłonienie się nowego typu religii Żydow. Religia ta nie zrywała ona więzów z dawną wiarą Izraela, ale radykalnie przeorganizowała ją, koncentrując się na Prawie.
Teraz ono stało się wyznacznikiem podejmowanych działań oraz
synonimem przymierza, istotą i treścią religii (J. Bright). Żyć obyczajnie i pobożnie znaczyło dla Żyda przestrzegać Prawa. Także podstawy przyszłej nadziei zasadzały się na posłuszeństwie Prawu. Właśnie
8
KRZYSZTOF PIL ARCZYK
ten konsekwentny na nie nacisk nadał judaizmowi jako religii i kulturze odrębny charakter. W ten sposób „reszta” Izraela zrealizowała zapowiedź proroka Jeremiasza o „nowym przymierzu” (hebr. brit
chadasza):
Oto nadchodzą dni – wyrocznia Pana – kiedy zawrę z domem Izraela
i z domem Judzkim nowe przymierze. Nie jak przymierze, które zawarłem z ich przodkami, kiedy ująłem ich za rękę, by wyprowadzić z ziemi