Uploader: Jack
Country: Poland
Uploaded: Jul 26, 2018
Price: Free
Rating: Based on 1 user ratings

Please, verify you are not robot to load rest of pages

download ibni haldun mukaddime pdf

,
İBN HALDUN'UN
"MUKADDİME"sİNİN
ÜZERİNE
Ayinesi
Şahsın
YENİ BİR TERCÜMESİ
iştir kişinin
görünür
ıafa
bakılmaz
rütbe-i aklı
eserinde
Ziya Paşa
Dr. Mehmed Hayri KIRBAşaGLu
Yirminci asır Türkiye'sinde
İslamı alandaki tercüme faaliyeti,
tam bir başıb9şluk içersinde yol almaktadır. Bu gidişin nereye vara.'
cağı ise, insanı ciddi olarak düşündürmektedir. Zira İslami eserlerin ter'cümesi, ehil olmayan kişilerin rahatlıkla kalem oynatabildikIeri bir alan
'haline gelmiş, piyasa bu gibi kişilerin sorumsuzca yaptıklan ve pekçoğu
ilme hizmetten ziyade maddı mülahazalarIa mcydana getirilmiş, yanlışlarla dolu tercümelerin teşhir alanı haline gelmiştir. Bu içler acısı durum,
küçük hacimli eserler için olduğu kadar, yekunu ciltler tutan büyük
çaptaki escrlerin tercümeleri için de geçerlidir. Bu bakımdan, tercüme
alanındaki bu başıboşluğa artık dur demenin zamanı çoktan gelmiştir,
hatta geçmektedir.
Son yıllarda yapılmış pek çok yanlış tercüme, bizi bu konuda ,böylesine karamsar bir tablo çizmeye sevketmiştir. Ne varki, piyasaya sü-rülmeye devam eden tercüme eserler içerisinde, ilmı değerine yaraşır bir
nitelik taşıyanların sayısı maalesefçok
azdır. Nitekim geçtiğimiz yıl
mü him bir kaynak eser daha -aynı eserin yapılan üçüncü tercümesi
olmasına rağmen - ilmi değerine yaraşır bir şekilde tercüme edilemeden
okuyucuya sunulmuş bulunmaktadır.
Sözünü ettiğimiz bu tercüme, İbn Haldun'un "Mukaddime" adlı
meşhur eserine aittir. Yeni harflerle daha önce Zakir Kadid Ugan 1
ve Turan Dursun2 tarafından tercüme edilmiş olan bu eser, bu defa üçü n1 M.E.B.yayuu, İst. 1968-1970 (2. haskı). Eser üç cilttir.
2 i. Cildi, İst.
1977'de neşredilmiştir.
MEHMED
364
HAYRt
KIRBAŞOGLV
cü olarak Süleyman Uludağ taraflIIdan tercüme edilmiştir) Eser, titiz
yayıncılık anlayışıyla takdir toplayan Dergah Yayınları arasında iki cilt
olarak neşrediImiştir. B~ yayınevinin neşrettiği diğer eserler gibi Mukaddime de, baskı ve şekil yönünden gerçekten göze hitabetmektedir.
Mütercim esen:, İbn Haldun'un hayatı, edebi şahsiyeti ve Mukaddi.
me'nin' yazmaları, neşir ve tercümeleri ile ilgili geniş bir giriş yazmıştır.
Biz bu girişin ilmi değerinin münakaşalarını bu yazımızın Ek'inde veriyoruz. Şu kadarını söyleyelim ki mütercim Önsöz'de bu girişi yazarken
İbn Haldun'un otobiyografisi et-Tarif ile Anan ve van 'nin bundan çıkardıkları hulasayı esas aldığını söylemekte ve bu ifadeleriyle giriş'in
kendisinin telifi olduğu intibaını uyandırmaktaysa
da, aslında geniş
ölçüde, mütercimin tercümesine esas aldığı ve :pr. Ali Abdulvahid van
tarafından Mısır'da neşredilmiş olan baskıya yazdmış bulunan 274 Sayfalık hacimli mukuddime'nin' tercümesinden veya parafraze yoluyla ve
zaman zaman paragrafların ve bölümlerin yerleri değiştirilmek suretiyle
aktarılmasından
iharettir.
Ancak mütercimin ifadesine göre iddialı bir tercüme olan hu eserde,4
şekildeki güzelliğe denk bir tercüme bulamadığımızı üzülerek ifade edelim. Eserin yapılan üçüncü ve son derece iddialı bir tercümesi olmasına
rağmen, hala birçok tercüme yanlışları, ifade bozuklukları, kelime seçimindeki isabetsizlikler ve benzeri hatalar ortadan kalkmış değildir. Mütercim bu tercümesini yaparken, önceki türkçe tercümelerden ve eserin
ingilizce tercümesinden yeterince faydalanamamıştır; Halbuki gerek mütercimin tenkid ettiği Ugan tercümesinde, gerek ingilizce tercümede, bu
,yeni tercümede gördüğümüz yanlış cümlelerin bir kısmı doğru bir şekilde tercüme edilmiş bulunmaktadır. s Nitekim zaman zaman bu iki tercümeden vereceğimiz örneklerle mütercimin tercümeIeri karşılaştırıldığında bu husus gôrülecektir. Şayet nıütercim bu tercümelerden istifade
etmek cihetine gitBeydi, içine düştüğü hataların pekçoğundan kurtulabilirdi. Maalesef bunu da yapmamış veya yapamamı1tır.
Burada, bu gibi hatalara dair örnekleri sunmadan önce, bunları hi ndörtyüz küsur sayfayı bulan tercümenin sadece rastgele baktığımız yerlerinden" derlediğinıizi de belirtelim. Baktığımız dörtyüz küsur sayfalık
3 ıbn Haldun,
MItkaddim.
(I-II)
(Hazırlayan:
Süleyman Uludağ), Dergiih Yayınlan.
ıst .• 1982-1983.
4 Mütercim yaptığı tercüme ilc ilgili olarak "Onsöz" de şöyle demektedir: "Bu sebeple
yanında Mukaddime'nin Arapça metni bulunan ve gayet iyi Arapça bilen zevatın bile müşkillerini halletmek için bu tercümeden faydalanabilecekleri kanaatındayız."
(A.g.e., I fll)
5 Mamafih. ingilizce tercümede de zaman zaman bazı yanlışların yapılmış olduğunu belirtelim.
'
ıBN HALDU!,\'UN MUKADDİMESİ
365
kısımda bile hatalar o kadar çoktur ki, biz okuyucuyu sıkmamak için
bunların sadece bir kısmına işaret etmekle yetineceğiz.
Örnekler verilirken türkçe tercümenin cilt ve sayfa numaraları verilmiş, gerektiğinde arapça metnin6 aynen verilmesi de ihmal edilmemiştir.
Bazen verilen örneklerin ingilizce karşılıklarının Rosenthal tercümesinden 7 sunulması da uygun görülmüştür. Okuyucunun karşılaştırma yapabilmesi için yer yer Ugan tercümesine de yer verilecektir .
./
Tercümedeki hata ve eksiklikleri şu başlıklar altında ele alacağız:
i - Tercüme yanlışları
II - İrade bozuklukları
III - Atlamalar ve ilaveler
IV -
Yanlış ve lüzumsuz açıklamalar,
dipnotlar.
V - İngilizce açıklamalar
VI - Baskı yanlışları.
1- TERCÜME YANLışLARı
Mütercimin yaptığı yanlış tercümelerin sayısı oldukça kabarıktir.
Bu yanlışların, sözünü ettiğimiz dörtyüz küsur sayfalık kısmın metinle
satır satır karşılaştırılması sonucunda tesbit edilmediğini belirtmek isteriz. Biz sadece türçke tercümenin bu kısmını okuduk ve nerede bozuk
bir ifade veya anlaşılmazlık varsa, orada bir tercüme hatasınınbulunduğuna şahit olduk. Bu durum aynı zamanda bize, tercümede kullanılan dilin ve ifade düzgünlüğünün ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.
Bu yanlışların başlıca sebebIerini; metni anlamama, kelime kelime
tercüme gayreti, uygun türkçe karşılığı bulamama ve dikkatsizlik olarak
sıralayabiliriz. Bu gibi yaıılış tereümclere dair verebileceğimiz örneklerin
bazılan şunlardır.
Örnek 1
(I. 308)
jWI